Antykwariat NET.PL / Biblioteka / Biblioteki w Polsce

Biblioteka – instytucja kultury, która gromadzi, przechowuje i udostępnia materiały biblioteczne oraz informuje o materiałach bibliotecznych (swoich i obcych). W praktyce funkcjonują biblioteki publiczne, biblioteki prywatne, biblioteki kościelne i inne opisane w dalszej części artykułu. Ogólne zasady działania bibliotek publicznych określa Ustawa z czerwca 1997 z późniejszymi poprawkami. "Biblioteki i ich zbiory stanowią dobro narodowe oraz służą zachowaniu dziedzictwa narodowego. Biblioteki organizują i zapewniają dostęp do zasobów dorobku nauki i kultury polskiej oraz światowej". Materiały biblioteczne to zbiór dokumentów, które są gromadzone, przechowywane i udostępniane w bibliotekach. Klasyczne zbiory biblioteczne są mocno związane z nośnikami fizycznymi. Materiały dostępne w postaci cyfrowej są gromadzone i udostępniane w tzw. bibliotekach cyfrowych.

Biblioteki publiczne
Bibliotekami publicznymi w Polsce są:
- Biblioteka Narodowa
- biblioteki samorządowe działające w formie instytucji kultury (jako samodzielna instytucja lub jako jej część)
Pojęcie biblioteki publicznej zdefiniowane jak wyżej należy odróżniać od znacznie szerszego terminu biblioteki sektora publicznego. Nie każda biblioteka samorządowa jest biblioteką publiczną - nie jest nią na przykład biblioteka pedagogiczna, będąca instytucją samorządową, ale działającą w formie placówki oświatowej. Podobnie, nie jest nią biblioteka działająca jako instytucja kultury inna niż samorządowa, z wyjątkiem Biblioteki Narodowej (np. Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki w Warszawie).
* Biblioteka Narodowa

* Wojewódzkie biblioteki publiczne
Wojewódzkie biblioteki publiczne znajdują się we wszystkich 18 miastach wojewódzkich. Do ich zadań należy – obok gromadzenia, opracowywania i udostępniania materiałów bibliotecznych – pełnienie funkcji ośrodka informacji biblioteczno-bibliograficznej, organizowanie obiegu wypożyczeń międzybibliotecznych oraz opracowywanie i publikowanie bibliografii regionalnych, a także innych materiałów informacyjnych o charakterze regionalnym; badanie stanu i stopnia zaspokojenia potrzeb użytkowników, analizowanie stanu, organizacji i rozmieszczenia bibliotek oraz formułowanie i przedstawianie organizatorom propozycji zmian w tym zakresie, udzielanie bibliotekom pomocy instrukcyjno-metodycznej i szkoleniowej oraz sprawowanie nadzoru merytorycznego, w zakresie realizacji przez powiatowe, miejskie, miejsko-gminne, gminne, lub (wyłącznie w Warszawie) dzielnicowe biblioteki publiczne zadań im wyznaczonych
- Biblioteka Śląska w Katowicach – ponad 2,6 mln jednostek
- Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie – 1,7 mln jednostek
- Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego – ok. 1,5 mln jednostek
- Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku – ponad 1,3 mln (2021) jednostek
- Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. dra Witolda Bełzy w Bydgoszczy – 0,99 mln (2022) jednostek
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu – 0,85 mln (2022) jednostek
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi – 0,82 mln jednostek
- Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Josepha Conrada-Korzeniowskiego w Gdańsku – 0,67 mln (2022) jednostek
- Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze – 0,63 mln (2018) jednostek
- Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie – 0,56 mln jednostek
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie – 0,54 mln (2016) jednostek
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie – 0,48 (2011) jednostek
- Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Zbigniewa Herberta w Gorzowie Wielkopolskim – 0,43 mln (2009) jednostek
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Witolda Gombrowicza w Kielcach – ponad 0,4 mln (2018) mln jednostek
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emilii Sukertowej-Biedrawiny w Olsztynie – 0,34 mln (2012) jednostek
- Dolnośląska Biblioteka Publiczna im. Tadeusza Mikulskiego we Wrocławiu – 0,32 mln jednostek
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emanuela Smołki w Opolu – 0,24 mln jednostek
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu

* Przykłady pozostałych bibliotek publicznych
- Biblioteka Kraków - 1 282 482 woluminów (stan na koniec 2020 r.) jednostek
- Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu – 1,6 mln jednostek
- Książnica Beskidzka – 0,65 mln jednostek
- Miejska Biblioteka Publiczna w Lublinie - 0,68 mln jednostek bibliotecznych (2018)
- Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Wola m.st. Warszawy – 0,53 mln jednostek
- Koszalińska Biblioteka Publiczna im. Joachima Lelewela – 0,47 mln jednostek bibliotecznych
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Józefa A. i Andrzeja S. Załuskich w Radomiu - 0,42 mln woluminów
- Miejska Biblioteka Publiczna w Opolu – 0,36 mln jednostek bibliotecznych
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Próchnika w Piotrkowie Trybunalskim – 0,33 mln jednostek bibliotecznych
- Krośnieńska Biblioteka Publiczna (Krosno) – 0,32 mln jednostek bibliotecznych
- Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. Pantaleona Szumana w Pile - 0,3 mln woluminów
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Asnyka w Kaliszu – ok. 0,3 mln (2005) jednostek
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Stanisława Grochowiaka w Lesznie – 0,22 mln jednostek
- Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Bemowo m.st. Warszawy – 0,19 mln jednostek bibliotecznych (książek i zbiorów specjalnych)
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Józefa Wybickiego w Sopocie - 0,18 mln woluminów
- Publiczna im. Kazimiery Iłłakowiczówny w Trzciance – 0,13 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Miejska im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu – 0,12 mln jednostek bibliotecznych
- Miejska Biblioteka Publiczna w Kościanie – 0,11 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Publiczna im. Stefana Michalskiego w Chodzieży – 0,1 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Publiczna im. Edmunda Calliera w Szamotułach – 0,1 mln jednostek bibliotecznych
- Miejska Biblioteka Publiczna w Koninie – 0,08 mln (2005) jednostek
- Biblioteka Publiczna im. Stefana Rowińskiego w Ostrowie Wlkp. – 0,04 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Wronki – 0,03 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Publiczna Miasta Gniezna
- Miejska Biblioteka Publiczna w Bytomiu
- Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Bełchatowie
- Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Lwówku Śląskim

Inne biblioteki w Polsce

* Biblioteki szkół wyższych
- Biblioteka Jagiellońska – 8,121 mln jednostek bibliotecznych (stan na dzień 31 grudnia 2018 r.)
- Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie – 6,007 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu – 4,8 mln woluminów
- Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu – 4,19 mln jednostek bibliotecznych (stan na 31 grudnia 2018 r.)
- Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego – 3,33 mln woluminów (2018)
- Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu – 2,18 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej – 2,17 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego – 1,66 mln woluminów (stan na 31.12.2018)
- Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej – 1,5 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna Akademii Górniczo-Hutniczej – 1,34 mln jednostek bibliotecznych (stan na 30.06.2007)
- Biblioteka Główna Politechniki Gdańskiej – 1,20 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Uniwersytecka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego – 1,15 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej – 1 mln woluminów
- Biblioteka Uniwersytetu Śląskiego – 0,93 mln woluminów
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego - 0,9 mln woluminów
- Biblioteka Uniwersytecka w Olsztynie – 0,9 mln woluminów
- Biblioteka Uniwersytecka w Zielonej Górze – 0,84 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna i Ośrodek Informacji Naukowo-Technicznej Politechniki Wrocławskiej – 0,8 mln woluminów
- Biblioteka Główna Politechniki Śląskiej 0,79 mln jednostek bibliotecznych (2003)
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu - 0,78 jednostek bibliotecznych (2012)
- Biblioteka Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy – 0,76 mln jednostek bibliotecznych (2011)
- Biblioteka Uniwersytetu Rzeszowskiego – 0,7 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Szczecińskiego – 0,7 mln druków zwartych
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie – 0,672 mln jednostek bibliotecznych (2015)
- Biblioteka Główna Politechniki Łódzkiej – 0,63 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna Akademii Medycznej w Gdańsku – 0,606 mln jednostek bibliotecznych (stan na 31.12.2009)
- Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku – 0,57 mln[58]
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy - 0,57 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego – 0,55 mln woluminów[60]
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie – 0,48 mln woluminów
- Biblioteka Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu – 0,44 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie – 0,41 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach – 0,35 mln woluminów
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Techniczno-Przyrodniczego w Radomiu – 170.000 woluminów książek, 500 tytułów czasopism i 150.000 zbiorów specjalnych
- Biblioteka Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu – 0,32 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Medycznego w Łodzi - 0,3 mln woluminów
- Biblioteka Główna Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej – 0,134 mln jednostek bibliotecznych (stan na 2018)
- Biblioteka Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego - 0,13 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Zamiejscowego Wydziału Kultury Fizycznej w Gorzowie Wielkopolskim – 0,07 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu – 0,05 mln woluminów
- Biblioteka Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu – 0,04 mln woluminów
- Biblioteka Politechniki Białostockiej – 400 tysięcy woluminów
- Biblioteka Akademii Górnośląskiej im. Wojciecha Korfantego w Katowicach – 64 tys. woluminów
- Biblioteka Ateneum-Szkoły Wyższej w Gdańsku
- Biblioteka Uniwersytetu SWPS – 88 tys. woluminów

* Biblioteki centralne i główne
- Biblioteka Sejmowa – 0,45 mln woluminów
- Centralna Biblioteka Statystyczna w Warszawie – 0,45 mln jednostek bibliotecznych
- Centralna Biblioteka Rolnicza w Warszawie – 0,43 mln woluminów
- Centralna Biblioteka Geografii i Ochrony Środowiska PAN w Warszawie – 0,27
- Centralna Biblioteka NBP w Warszawie
- Centralna Biblioteka Policyjna w Legionowie
- Centralna Biblioteka Polskiego Związku Niewidomych w Warszawie
- Centralna Biblioteka Kultury Fizycznej Sportu i Turystyki AWF w Warszawie
- Centralna Biblioteka Techniczna NOT w Warszawie
- Centralna Biblioteka Wojskowa w Warszawie
- Główna Biblioteka Komunikacyjna w Warszawie
- Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki w Warszawie – 0,59 mln woluminów
- Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego w Warszawie

* Biblioteki PAN i PAU
- Biblioteka PAN Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu – 1,8 mln jednostek (2015)[67]
- Biblioteka Gdańska PAN – 0,80 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie – 0,73 mln wol. i jedn. inw. (stan na 2016)[68]
- Biblioteka Kórnicka – 0,4 mln woluminów (2017)[69]
- Centralna Biblioteka Geografii i Ochrony Środowiska PAN w Warszawie – 0,27

* Biblioteki pedagogiczne
- Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Gdańsku – 0,540 mln jednostek bibliotecznych
- Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Łodzi – 0,35 mln woluminów
- Książnica Pedagogiczna im. Alfonsa Parczewskiego w Kaliszu
- Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Józefa Lompy w Katowicach
- Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Hugona Kołłątaja w Krakowie
- Biblioteka Pedagogiczna im. gen. bryg. prof. Elżbiety Zawackiej w Toruniu
- Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu
- Biblioteka Pedagogiczna Wojewódzkiego Ośrodka Metodycznego w Gorzowie Wielkopolskim
- Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Marii Grzegorzewskiej w Zielonej Górze
- Biblioteka Pedagogiczna im. H. Radlińskiej Zachodniopomorskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Szczecinie

* Inne biblioteki
- Biblioteka Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk – 0,29 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka im. Zielińskich Towarzystwa Naukowego Płockiego – 0,23 mln woluminów
- Biblioteka Katedralna w Gnieźnie – 0,05 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Kapitulna we Wrocławiu – 0,3 mln jednostek bibliotecznych

 Biblioteka
 Zbiory biblioteczne
 Dzieje bibliotek
 Typy bibliotek
 Zadania poszczególnych rodzajów bibliotek
 Biblioteki w Polsce
 Biblioteki na świecie
 Czytelnictwo

Fotografie: Wikipedia, Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych, Muzeum Narodowe w Warszawie - Krystyna Sroczyńska (1969), Flickr, Dr. Marcus Gossler, Marek Śliwecki, Matthew Petroff, David Iliff, Zanimum, Elekhh, PekanbaruGuy, Guillaume Speurt from Vilnius (Lithuania), HuBar, Andrzej Hajdas, Pit1233, Radomil, Poznaniak1975, Wojciech Kaczura, Stiopa, Adrian Grycuk.